Rp, OTC, Rpz, Lz — kategorie dostępności leków w Polsce

Każdy lek dopuszczony do obrotu w Polsce ma przypisaną kategorię dostępności. To ona decyduje, czy kupimy go w aptece bez recepty, czy potrzebna będzie wizyta u lekarza — a czasem, czy lek w ogóle trafi do apteki. Kategorię znajdziemy w Rejestrze Produktów Leczniczych i na stronach leków w SynaptiCare.

OTC — bez recepty

OTC (z ang. over the counter) to leki wydawane bez przepisu lekarza. Można je kupić w aptece, a część z nich także w sklepach i na stacjach benzynowych. To m.in. popularne leki przeciwbólowe, przeciwgorączkowe czy preparaty na przeziębienie.

„Bez recepty” nie znaczy „bez ograniczeń” — leki OTC też mają przeciwwskazania, dawki maksymalne i mogą wchodzić w interakcje z innymi lekami. Ulotkę warto czytać tak samo uważnie jak przy lekach na receptę.

Rp — na receptę

Rp to najliczniejsza kategoria: leki wydawane z przepisu lekarza. Receptę może wystawić lekarz, lekarz dentysta, a w określonym zakresie także pielęgniarka, położna lub farmaceuta (recepta farmaceutyczna w przypadkach nagłych). Do tej grupy trafiają leki, których stosowanie wymaga diagnozy i nadzoru — np. antybiotyki, leki na nadciśnienie czy leki przeciwdepresyjne.

Rpw — recepta specjalna

Rpw oznacza leki wydawane z przepisu lekarza na tzw. receptę specjalną. Dotyczy to przede wszystkim leków zawierających środki odurzające lub substancje psychotropowe, np. silnych opioidowych leków przeciwbólowych. Obrót nimi podlega dodatkowej ewidencji i ściślejszej kontroli niż w przypadku zwykłych recept.

Rpz — recepta z zastrzeżeniem

Rpz to leki wydawane z przepisu lekarza do zastrzeżonego stosowania. W praktyce oznacza to, że lek może przepisać wyłącznie lekarz określonej specjalizacji albo że jego stosowanie wymaga szczególnych warunków — np. specjalistycznej diagnostyki lub monitorowania pacjenta. Kategoria ta obejmuje część leków stosowanych w chorobach rzadkich lub wymagających opieki specjalisty.

Lz — lecznictwo zamknięte

Lz oznacza leki stosowane wyłącznie w lecznictwie zamkniętym, czyli w szpitalach i innych placówkach stacjonarnych. Nie kupimy ich w aptece ogólnodostępnej — podaje się je pod nadzorem personelu medycznego. To m.in. leki podawane dożylnie, środki znieczulenia ogólnego czy część leków onkologicznych.

Dlaczego to działa właśnie tak

Kategoria dostępności to wynik oceny bezpieczeństwa leku: im większe ryzyko związane z niewłaściwym stosowaniem, tym ściślejsza kontrola nad jego wydawaniem. Ta sama substancja czynna może przy tym występować w różnych kategoriach — np. mniejsza dawka bywa dostępna bez recepty, a większa wyłącznie na receptę.

W SynaptiCare kategorię dostępności znajdziemy na stronie każdego preparatu — to szybki sposób, by sprawdzić przed wizytą w aptece, czy potrzebna będzie recepta.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty.